وبلاگ
سایز اتصالات پنوماتیک، رزوه را با شیلنگ اشتباه نگیرید
اتصال را با عنوان «یکچهارم» میخرید، اما شیلنگ داخل آن لق میزند یا رزوه به پورت دستگاه نمیخورد. مشکل اغلب از اینجاست که یک عدد را بهجای دو مشخصه گرفتهایم: برای انتخاب سایز اتصالات پنوماتیک، اندازه شیلنگخور و مشخصات رزوه را جداگانه تعیین کنید. در اتصال فشاری، قطر خارجی شیلنگ ملاک است؛ در سمت رزوه، سایز اسمی، استاندارد و نری یا مادگی اهمیت دارند.
این اشتباه قابلدرک است؛ عبارتهایی مثل «اتصال ۸»، «یکچهارم» یا «۸ به ۱/۴» همه در سفارشها دیده میشوند، اما اطلاعات یکسانی نمیدهند. حتی دو قطعه با برچسب ۱/۴ اینچ ممکن است رزوه و روش آببندی متفاوتی داشته باشند.
در این راهنما از قطعهای که در دست دارید شروع میکنیم: چه چیزی را با کولیس اندازه بگیرید، از عدد بهدستآمده چه برداشتی داشته باشید و کجا اندازهگیری بهتنهایی کافی نیست. در پایان هم یک الگوی سفارش دارید تا مشخصات را بدون ابهام به فروشنده اعلام کنید.
سایز اتصال دقیقاً به کدام قسمت اشاره میکند؟
یک اتصال مستقیمِ یکسر رزوه و یکسر شیلنگخور را در نظر بگیرید. یک طرف به شیلنگ متصل میشود و طرف دیگر داخل پورت شیر، جک یا رگلاتور قرار میگیرد. هر طرف، مشخصات مستقل خودش را دارد.
| مشخصه | مثال | معنی |
|---|---|---|
| اندازه شیلنگخور فشاری | ۸ میلیمتر | مناسب تیوب با قطر خارجی ۸ میلیمتر، با جنس و تلرانس مجاز سازنده |
| سایز اسمی رزوه | ۱/۴ اینچ | نام اندازه رزوه لوله؛ نه تبدیل مستقیم عدد کولیس به اینچ |
| استاندارد رزوه | G، R یا NPT | شکل و مشخصات رزوه باید با پورت تطبیق داده شود |
| نری یا مادگی | نری | دنده روی سطح بیرونی قطعه قرار دارد |
| شکل اتصال | مستقیم یا زانویی | مسیر خروج شیلنگ و فضای نصب را مشخص میکند |
بنابراین «۸ به ۱/۴» معمولاً یعنی شیلنگخور ۸ میلیمتری و رزوه اسمی یکچهارم اینچ؛ اما هنوز باید نوع رزوه و نری یا مادگی را مشخص کنید.
در رابط دو سر شیلنگخور، رزوهای وجود ندارد که اندازه بگیرید. برای رابط تبدیلی، اندازه هر دو شیلنگ و برای سهراهی تبدیلی، اندازه هر سه شاخه را یادداشت کنید.
برای اندازهگیری از کجا شروع کنیم؟
پیش از بازکردن اتصال، تغذیه هوا را قطع و فشار محبوس همان بخش را تخلیه کنید. خاموشکردن کمپرسور بهتنهایی به معنی بیفشارشدن مدار نیست. حرکت احتمالی جک یا بار متصل به آن را نیز طبق دستورالعمل دستگاه مهار کنید.
قبل از تمیزکردن یا بازکردن قطعه، از نوشتهها و محل نصب عکس بگیرید. گاهی همان علامت کوچک کنار پورت، اطلاعات بیشتری از چند بار اندازهگیری میدهد.
برای تشخیص اولیه، این وسایل کمک میکنند:
- کولیس سالم و صفرشده؛
- شابلون گام رزوه متریک و اینچی؛
- تکه سالم شیلنگ یا نوشته مشخصات آن؛
- کد اتصال قبلی یا کاتالوگ تجهیز.
کولیس قطر را مشخص میکند و شابلون برای تشخیص گام است. داشتن یکی، کار دیگری را انجام نمیدهد. در موارد مبهم، تأیید با گیج استاندارد یا مشخصات سازنده لازم است.
قطر داخلی شیلنگ را اندازه بگیریم یا قطر خارجی؟
در اتصالات فشاری، قطر خارجی ملاک انتخاب است
در فیتینگ Push-in، شیلنگ وارد مکانیزم نگهدارنده و آببند میشود؛ بنابراین اندازه بیرونی آن باید با اتصال سازگار باشد.
فکهای کولیس را روی قسمت صاف و سالم شیلنگ بگذارید. آنقدر فشار ندهید که شیلنگ نرم بیضی شود. اندازه را در چند نقطه و دو جهت عمود بر هم بررسی کنید. انتهای لهشده یا قسمتی که قبلاً زیر بست بوده، محل مناسبی برای اندازهگیری نیست.
فرض کنید مشخصات شیلنگ «قطر خارجی ۸ و قطر داخلی ۵ میلیمتر» است. برای سمت فشاری به اتصال ۸ میلیمتری نیاز دارید؛ عدد ۵، اندازه شیلنگخور اتصال نیست.
اگر روی شیلنگ فقط «۸×۵» نوشته شده، ترتیب اعداد را از کاتالوگ همان محصول تأیید کنید. عادت نامگذاری فروشنده، جای مشخصات فنی را نمیگیرد.
این روش برای تمام مکانیزمها یکسان نیست
در اتصال خاردار یا سرشیلنگی، قطر داخلی شیلنگ و مشخصات خار و بست اهمیت دارند. در اتصال مهرهای نیز ممکن است قطر خارجی، ضخامت دیواره، بوش تقویتی یا نوع حلقه جزو مشخصات لازم باشند.
به همین دلیل، پیش از اندازهگیری مشخص کنید قطعه از چه مکانیزمی استفاده میکند. ظاهر فلزی یا پلاستیکی بدنه، روش سایزبندی را تعیین نمیکند.
چرا شیلنگ ۶ میلیمتری با شیلنگ ۱/۴ اینچ یکی نیست؟
یکچهارم اینچ برای قطر واقعی شیلنگ برابر ۶٫۳۵ میلیمتر است؛ درحالیکه شیلنگ ۶ میلیمتری قطر خارجی ۶ میلیمتر دارد. این دو اندازه نزدیکاند، اما یکسان نیستند.
| قطر خارجی اینچی شیلنگ | معادل دقیق میلیمتری | اندازه متریک نزدیک، اما متفاوت |
|---|---|---|
| ۱/۴ اینچ | ۶٫۳۵ | ۶ |
| ۵/۱۶ اینچ | ۷٫۹۳۷۵ | ۸ |
| ۳/۸ اینچ | ۹٫۵۲۵ | ۱۰ |
| ۱/۲ اینچ | ۱۲٫۷ | ۱۲ |
این جدول برای تشخیص تفاوت است، نه پیشنهاد جایگزینی. نزدیکبودن اندازهها مجوز استفاده از شیلنگ متریک در فیتینگ اینچی یا برعکس نیست؛ مگر سازنده همان اتصال صریحاً سازگاری را اعلام کرده باشد.
اگر کولیس عددی بین دو سایز نشان میدهد، آن را به نزدیکترین عدد گرد نکنید. ابتدا تغییرشکل شیلنگ، خطای اندازهگیری و مشخصات چاپشده روی آن را بررسی کنید.
رزوه ۱/۴ اینچ چند میلیمتر است؟
پاسخ به این سؤال به چیزی بستگی دارد که اندازه میگیرید.
برای قطر شیلنگ، ۱/۴ اینچ واقعاً ۶٫۳۵ میلیمتر است. اما ۱/۴ در رزوه لوله، سایز اسمی است؛ نباید انتظار داشته باشید قطر بیرونی آن همین عدد باشد. برای نمونه، قطر بیرونی رزوه نری G1/۴ حدود ۱۳٫۲ میلیمتر است.
جدول زیر برای تشخیص اولیه رزوه نری موازی خانواده BSP، یعنی G، کاربرد دارد:
| علامت رزوه | قطر بیرونی تقریبی رزوه نری، میلیمتر | تعداد دندانه در اینچ، TPI |
|---|---|---|
| G1/8 | ۹٫۷ | ۲۸ |
| G1/4 | ۱۳٫۲ | ۱۹ |
| G3/8 | ۱۶٫۷ | ۱۹ |
| G1/2 | ۲۱٫۰ | ۱۴ |
| G3/4 | ۲۶٫۴ | ۱۴ |
این اعداد گرد شدهاند و حدود پذیرش یا تلرانس بازرسی نیستند. آنها را برای رزوه مادگی یا همه رزوههای NPT به کار نبرید. در رزوه مخروطی نیز قطر با محل اندازهگیری تغییر میکند. مبنای فنی تشخیص قطر و گام را میتوانید در راهنمای فنی اتصالات Parker بررسی کنید.
رزوه اتصال پنوماتیک را چگونه با کولیس اندازه بگیریم؟
۱. قطر رزوه نری را روی قله دندهها بخوانید
رسوب و بقایای آببند را بدون آسیبزدن به دندهها پاک کنید. قطر را روی بخش سالم و کامل رزوه بگیرید؛ اندازه ششگوش آچارخور یا سوراخ عبور هوا بهجای قطر رزوه قابل استفاده نیست.
اگر عدد حدود ۱۳ میلیمتر است، فقط یک سرنخ دارید. هنوز نمیتوانید با قطعیت بگویید قطعه G1/۴ است.
۲. موازی یا مخروطیبودن را بررسی کنید
قطر را در دو موقعیت از طول رزوه اندازه بگیرید و از قسمت پخخورده ابتدای دنده فاصله بگیرید. تغییر تدریجی قطر میتواند نشانه مخروطیبودن باشد.
در رزوههای کوتاه، فرسوده یا آببنددار، این تشخیص دشوارتر است. اختلاف کمِ دو اندازه را بدون توجه به خطای ابزار، نتیجه قطعی تلقی نکنید.
۳. گام را جداگانه مشخص کنید
شابلون مناسب باید روی چند دندانه بنشیند، بدون اینکه بین پروفیل شابلون و رزوه فاصله آشکاری باقی بماند.
اگر شابلون ندارید، اندازهگیری فاصله چند دندانه فقط یک تخمین است. مثلاً از قله اول تا قله یازدهم، ۱۰ فاصله دارید؛ تقسیم طول اندازهگیریشده بر ۱۰، تخمینی از گام میدهد.
رابطه تبدیل گام اینچی نیز این است:
گام به میلیمتر = ۲۵٫۴ ÷ TPI
این روش برای غربال اولیه مفید است؛ بهخصوص روی رزوه کوتاه، جای گیج مناسب را نمیگیرد.
۴. برای مادگی از جدول مخصوص مادگی استفاده کنید
عدد اندازهگیریشده از داخل پورت را با قطر بیرونی رزوه نری در جدول بالا مقایسه نکنید. پخ ورودی هم ممکن است عدد دهانه را از اندازه واقعی قسمت رزوهدار بزرگتر نشان دهد.
اگر فقط یک پورت مادگی بدون علامت دارید، مدل تجهیز، نقشه پورت و گیج رزوه اطلاعات قابلاعتمادتری میدهند. امتحانکردن چند اتصال با آچار، روش تشخیص نیست.
تفاوت رزوههای G، R، Rc، Rp و NPT چیست؟
| علامت | مشخصه اصلی | نکته انتخاب |
|---|---|---|
| G یا BSPP | رزوه لوله موازی، ISO ۲۲۸-۱ | روش آببندی باید از طراحی اتصال مشخص شود |
| R | رزوه خارجی مخروطی، ISO ۷-۱ | جفت مجاز و آببندی را با مشخصات پورت تطبیق دهید |
| Rc | رزوه داخلی مخروطی، ISO ۷-۱ | با R سازگارِ همان مشخصات بررسی میشود |
| Rp | رزوه داخلی موازی، ISO ۷-۱ | با G یکسان فرض نشود |
| NPT | رزوه لوله مخروطی آمریکایی | جایگزین خودکار BSP نیست |
| M، مانند M5×۰.۸ | رزوه متریک با قطر و گام مشخص | هم قطر و هم گام باید تطابق داشته باشند |
خانواده BSP پروفیل ۵۵ درجه و NPT پروفیل ۶۰ درجه دارد. در سایزهای ۱/۴ و ۳/۸، BSP دارای ۱۹ و NPT دارای ۱۸ دندانه در اینچ است؛ اما در ۱/۲ اینچ هر دو ۱۴ دندانه دارند. پس یکسانبودن گام هم همیشه کافی نیست.
علامت PT را هم ممکن است روی قطعات ببینید. این نامگذاری با رزوه لوله مخروطی ژاپنی ارتباط دارد؛ برای خرید جایگزین، مشخصات آن را در کاتالوگ همان سازنده به R، Rc یا استاندارد اعلامشده تطبیق دهید.
اگر فقط میدانید «رزوه یکچهارم است»، شناسایی هنوز تمام نشده است.
اهمیت تشخیص استاندارد رزوه قبل از انتخاب اتصال
“Once you have determined your thread’s gender, type, nominal diameter, and pitch, you can identify the thread’s standard using a thread identification guide.”
ترجمه: «پس از مشخصکردن جنسیت رزوه (نری یا مادگی)، نوع رزوه، قطر اسمی و گام آن، میتوان استاندارد رزوه را با استفاده از راهنمای تشخیص رزوه تعیین کرد.»
منبع: راهنمای تشخیص استاندارد رزوه و اتصالات
کدهایی مثل PC8-۰۲ چه اطلاعاتی میدهند؟
در بعضی سریهای رایج، PC به اتصال مستقیم نری، عدد ۸ به شیلنگخور ۸ میلیمتری و ۰۲ به رزوه اسمی ۱/۴ اشاره دارد. در همین الگوی نامگذاری ممکن است ۰۱، ۰۳ و ۰۴ بهترتیب برای ۱/۸، ۳/۸ و ۱/۲ استفاده شوند.
اما این کدگذاری، استاندارد یکسان تمام برندها نیست. از روی «۰۲» بهتنهایی نمیتوان فهمید رزوه NPT است یا از خانواده BSP؛ پسوند مدل و جدول سفارش سازنده را هم بخوانید.
کاربرد کد این است که جستوجوی شما را دقیقتر کند. وقتی کد روی قطعه پاک شده یا برند تغییر کرده، مشخصات فنی را مستقل از کد ثبت کنید.
یک مثال: برای شیلنگ ۸ و پورت یکچهارم چه اتصالی بخریم؟
فرض کنید شیلنگ دستگاه قطر خارجی ۸ میلیمتر دارد و روی نقشه پورت، G1/۴ درج شده است.
در این وضعیت، عبارت «اتصال ۸» فقط سمت شیلنگ را مشخص میکند. شرح مناسبتر برای درخواست بررسی محصول این است:
اتصال مستقیم فشاری، شیلنگخور ۸ میلیمتر، رزوه نری G1/۴، با آببند سازگار با پورت دستگاه.
بعد، جنس شیلنگ، فشار و دمای کار را اعلام کنید. اگر فضای روبهروی پورت محدود است، ابعاد زانویی مناسب را بررسی کنید؛ فقط هماندازهبودن رزوه برای جاگیری آن کافی نیست.
برای دیدن شکلها و مدلهای این گروه میتوانید به اتصالات فیتینگی پنوماتیک مراجعه کنید و مشخصات هر محصول را با اطلاعات ثبتشده تطبیق دهید.
این مثال، ترکیب پیشنهادی برای همان شرایط فرضی است؛ شیلنگ ۸ میلیمتری الزاماً همیشه به رزوه ۱/۴ نیاز ندارد.
آیا اندازه درست، عبور هوای کافی را هم تضمین میکند؟
خیر. اتصال ممکن است کاملاً نصب شود و نشتی هم نداشته باشد، اما برای دبی موردنیاز مدار محدودکننده باشد.
دو اتصال با شیلنگخور و رزوه یکسان، لزوماً مجرای داخلی و ظرفیت عبور هوای برابر ندارند. در انتخاب برای مدار جدید یا رفع کندی دستگاه، قطر داخلی و طول شیلنگ، مسیر عبور، شیر کنترل، فلوکنترل و محدودیت تخلیه نیز مطرحاند.
به همین دلیل، نمیتوان برای تمام اتصالات ۱/۴ یک دبی ثابت اعلام کرد. عدد دبی کاتالوگ فقط همراه با شرایط آزمون، فشار ورودی، افت فشار و مبنای بیان حجم هوا قابل مقایسه است.
تعویض قطعه هممشخصات با طراحی سایز مدار فرق دارد. اگر هدف افزایش سرعت جک است، صرفاً اتصال بزرگتر نخرید؛ ابتدا مشخص شود افت فشار هنگام حرکت در کدام بخش ایجاد میشود.
نکات مگو؛ اشتباهاتی که هزینهشان از قیمت اتصال بیشتر است
«چند دور بسته شد» را تأیید سازگاری ندانید
اگر اتصال تازه در همان ابتدا غیرعادی سفت میشود، ادامهدادن با آچار میتواند رزوه پورت را خراب کند. قیمت یک اتصال اشتباه ممکن است کم باشد، اما تعویض بدنه شیر یا جک هزینه دیگری دارد.
ابتدا نوع رزوه، سالمبودن دنده و زاویه قرارگیری قطعه را بررسی کنید.
برای هر اتصال نسخه یکسان تفلون نپیچید
محل آببندی را پیدا کنید: روی رزوه است، زیر شانه با واشر انجام میشود یا اورینگ در محل مشخصی نشسته است؟
اگر قطعه آببند کارخانهای دارد، افزودن نوار را ضروری فرض نکنید. روش نصب و مقدار سفتکردن را از دستور همان محصول بگیرید. تفلون، ناسازگاری رزوه را اصلاح نمیکند.
برای تنظیم جهت زانویی، آن را بیحساب شل نکنید
اگر آببندی به موقعیت بستهشدن رزوه وابسته باشد، برگرداندن قطعه برای تنظیم جهت میتواند اتصال را از وضعیت درست خارج کند. برای جهتدهی، از ساختار قابل تنظیمِ مناسب همان کاربرد استفاده کنید.
همچنین «قابل تنظیم در نصب» لزوماً به معنی «مجاز برای چرخش دائم حین کار» نیست.
سایز درست روی شیلنگ خراب هم نشتی میدهد
انتهای کجبریده، خطافتاده یا بیضیشده شیلنگ میتواند نتیجه را خراب کند. قبل از مقصر دانستن اندازه فیتینگ، وضعیت سطح شیلنگ و ورود کامل آن را طبق دستور سازنده بررسی کنید.
دقت نمایشگر کولیس را با قطعیت تشخیص اشتباه نگیرید
نمایش دو رقم اعشار به معنی شناسایی قطعی استاندارد نیست. قطعه فرسوده، پوشش آببند، محل اندازهگیری و فشار فکها میتوانند نتیجه را تغییر دهند.
وقتی شواهد با هم جور نیستند، مشخصات را «نامشخص» ثبت کنید. این کار از سفارش بر پایه یک حدس دقیقنما بهتر است.
برای سفارش، چه مشخصاتی به فروشنده بدهیم؟
این فهرست را برای هر اتصال تکمیل کنید:
| اطلاعات سفارش | چه چیزی ثبت شود؟ |
|---|---|
| شکل و مکانیزم | مستقیم، زانویی، رابط یا تبدیل؛ فشاری، مهرهای یا خاردار |
| سمت شیلنگ | قطر خارجی یا داخلیِ موردنیاز آن مکانیزم، واحد و جنس شیلنگ |
| سمت رزوه | علامت کامل مانند G1/۴، نری یا مادگی؛ برای متریک گام هم ذکر شود |
| آببندی | واشر، اورینگ یا روش اعلامشده در نقشه و کاتالوگ |
| شرایط کار | فشار، دما و نوع سیال |
| محدودیت نصب | فضای آچار، جهت خروج و ابعاد قطعه |
| مدرک شناسایی | عکس علامتها، کد مدل، کاتالوگ یا نمونه سالم |
نمونه درخواست:
«یک اتصال مستقیم فشاری برای تیوب پلییورتان با قطر خارجی ۸ میلیمتر میخواهم. طبق نقشه، پورت دستگاه G1/۴ مادگی است. فشار کار ۶ بار و دمای محیط حدود ۲۵ درجه است. لطفاً سازگاری اتصال، آببند و محدوده کاری آن را تأیید کنید.»
برای بررسی گزینهها وارد دسته اتصالات پنوماتیک اسکای تجهیز شوید. اگر نوع رزوه هنوز مشخص نیست، از صفحه تماس با اسکای تجهیز برای هماهنگی بررسی مشخصات کمک بگیرید و عکس قطعه، نوشته شیلنگ و مدل دستگاه را آماده داشته باشید.
قدم بعدی: مشخصات دو سر اتصال را روی یک برگه بنویسید
ابتدا مکانیزم اتصال و اندازه درست شیلنگ را مشخص کنید؛ سپس علامت کامل رزوه، نری یا مادگی و روش آببندی را بنویسید. هر موردی که هنوز معلوم نیست، قبل از خرید با کاتالوگ، گیج یا بررسی فنی روشن شود.
سفارش درست، یک عدد سایز نیست؛ شرح روشن دو سر اتصال و شرایط کار آن است.